Kỳ quyết toán thuế TNCN năm 2026 là năm đầu tiên áp dụng mức giảm trừ gia cảnh mới và Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15. Một trong những vướng mắc thường gặp nhất vẫn là thủ tục đăng ký người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh. Cần chuẩn bị hồ sơ gì, mức giảm trừ bao nhiêu và đăng ký thế nào? Bài viết dưới đây hướng dẫn theo quy định đang áp dụng để kế toán và người lao động thực hiện đúng, tránh sai sót khi quyết toán.

1. Người phụ thuộc bao gồm những ai?
Theo khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2026, quy định về tiền lương áp dụng từ kỳ tính thuế 2026), người phụ thuộc của người nộp thuế gồm các nhóm dưới đây. Nghị định này thay Nghị định 65/2013/NĐ-CP; Thông tư 87/2026/TT-BTC thay Thông tư 111/2013/TT-BTC.
1.1. Người phụ thuộc là con của người nộp thuế
Con của người nộp thuế gồm con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, thuộc một trong các trường hợp:
- Con dưới 18 tuổi.
- Con từ 18 tuổi trở lên bị mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật hoặc không có khả năng lao động.
- Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề, gồm cả con từ 18 tuổi đang học phổ thông (tính cả thời gian chờ kết quả thi từ tháng 6 đến tháng 9 năm lớp 12). Điều kiện: không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 03 triệu đồng.
1.2. Người phụ thuộc khác của người nộp thuế
Ngoài con, người phụ thuộc còn gồm:
– Vợ hoặc chồng của người nộp thuế đáp ứng điều kiện tại mục 2.
– Cha đẻ, mẹ đẻ; cha dượng, mẹ kế; cha nuôi, mẹ nuôi; cha vợ, mẹ vợ (hoặc cha chồng, mẹ chồng) của người nộp thuế đáp ứng điều kiện tại mục 2.
– Cá nhân khác không nơi nương tựa, đang sống cùng và người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng, gồm:
- Anh, chị, em ruột của người nộp thuế.
- Ông bà nội, ông bà ngoại; cô, dì, chú, bác, cậu ruột của người nộp thuế.
- Cháu ruột của người nộp thuế.
2. Điều kiện để được tính là người phụ thuộc
Theo khoản 3–4 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP và khoản 1 Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC, vợ hoặc chồng, cha mẹ và cá nhân khác nêu tại mục 1.2 là người phụ thuộc nếu đáp ứng điều kiện sau:
– Người trong độ tuổi lao động: phải đồng thời đáp ứng hai điều kiện:
- Không có khả năng lao động, tức là bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
- Không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 03 triệu đồng.
– Người ngoài độ tuổi lao động: chỉ cần không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá 03 triệu đồng.
Ngưỡng thu nhập trước đây là 01 triệu đồng/tháng theo Thông tư 111/2013/TT-BTC. Người nộp thuế tự chịu trách nhiệm kê khai đúng thu nhập của người phụ thuộc.
3. Hướng dẫn đăng ký người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh
Để đăng ký người phụ thuộc, bạn thực hiện theo hướng dẫn dưới đây.
3.1. Hồ sơ đăng ký người phụ thuộc
– Người lao động nộp cho doanh nghiệp (tổ chức trả thu nhập):
- Văn bản ủy quyền cho doanh nghiệp đăng ký thuế cho người phụ thuộc.
- Thông tin người phụ thuộc theo số định danh cá nhân (thẻ Căn cước). Mã số thuế của cá nhân nay chính là số định danh cá nhân (Điều 11 Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15).
- Hồ sơ chứng minh người phụ thuộc (bản chụp) theo Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC, ví dụ:
- Con đẻ: Giấy khai sinh và thẻ Căn cước (nếu có); con nuôi thêm quyết định công nhận nuôi con nuôi; con riêng thêm Giấy chứng nhận kết hôn.
- Con đang đi học: thêm thẻ sinh viên hoặc xác nhận của trường.
- Vợ/chồng: Căn cước và Giấy chứng nhận kết hôn.
- Cha mẹ: Căn cước của cha mẹ và Giấy khai sinh của người nộp thuế.
- Người không có khả năng lao động: thêm giấy tờ chứng minh suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
Cơ quan thuế tự khai thác dữ liệu từ Cổng Dịch vụ công quốc gia và các cơ sở dữ liệu quốc gia. Người nộp thuế chỉ phải nộp giấy tờ khi cơ quan thuế không khai thác được (khoản 9 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC). Tổ chức trả thu nhập phải lưu giữ hồ sơ người phụ thuộc.
– Doanh nghiệp nộp cho cơ quan thuế:
- Tờ khai đăng ký thuế tổng hợp cho người phụ thuộc qua tổ chức chi trả: Mẫu 20-ĐKT-TH ban hành kèm Thông tư 90/2026/TT-BTC.
- Thông tin thay đổi của người phụ thuộc (nếu có) theo mẫu tại Thông tư 90/2026/TT-BTC.
3.2. Các bước đăng ký người phụ thuộc
Bước 1: Đăng ký, nộp hồ sơ người phụ thuộc
Người nộp thuế có thể đăng ký qua tổ chức chi trả thu nhập (ủy quyền) hoặc tự đăng ký với cơ quan thuế. Hồ sơ đăng ký thuế được nộp điện tử qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng VNeID hoặc Hệ thống thông tin quản lý thuế (Điều 6 Thông tư 90/2026/TT-BTC).

Bước 2: Cơ quan thuế tiếp nhận và giải quyết
- Giao dịch điện tử: hồ sơ ký gửi thành công từ 00:00:00 đến 23:59:59 được tính là nộp trong ngày đó. Ngày nộp ghi trên Thông báo tiếp nhận (Mẫu 01/TB-TĐT), cơ quan thuế gửi chậm nhất 01 ngày làm việc (Điều 11 Thông tư 89/2026/TT-BTC).
- Hạ tầng của người nộp thuế gặp sự cố: được nộp hồ sơ giấy tại bộ phận một cửa hoặc qua đường bưu chính.
- Thời hạn giải quyết: cơ quan thuế giải quyết hồ sơ đầy đủ trong 03 ngày làm việc; nếu hồ sơ thiếu thì thông báo trong 02 ngày làm việc (Thông tư 90/2026/TT-BTC).
3.3. Thời hạn đăng ký người phụ thuộc
Theo điểm a, b khoản 2 Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, người nộp thuế đăng ký người phụ thuộc kèm hồ sơ trước ngày 31/12 của năm tính thuế. Đã đăng ký thì ổn định cho các năm sau nếu không thay đổi.
Với kỳ tính thuế 2025 trở về trước, thời hạn đăng ký và nộp hồ sơ chứng minh vẫn theo các văn bản trước 01/7/2026 (khoản 1 Điều 70 Nghị định 253/2026/NĐ-CP). Trước đây, theo Công văn 5054/TCT-DNNCN của Tổng cục Thuế, hồ sơ chứng minh người phụ thuộc nộp trong vòng 03 tháng kể từ ngày nộp tờ khai đăng ký người phụ thuộc, kể cả trường hợp đăng ký thay đổi người phụ thuộc.
4. Mức giảm trừ gia cảnh từ kỳ tính thuế 2026
Ngày 17/10/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh, áp dụng từ kỳ tính thuế 2026:
Mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.
Quyết toán thuế năm 2025 vẫn áp dụng mức cũ: 11 triệu đồng/tháng cho bản thân và 4,4 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc (Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14, hết hiệu lực từ 01/01/2026). Mức giảm trừ chỉ trừ vào thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú (Điều 10 Luật 109/2025/QH15).
Mức giảm trừ gia cảnh không gắn với lương cơ sở. Lương cơ sở đã tăng từ 1,8 triệu lên 2,34 triệu đồng từ 01/7/2024 (Nghị định 73/2024/NĐ-CP) và lên 2,53 triệu đồng/tháng từ 01/7/2026 (Nghị định 161/2026/NĐ-CP), nhưng không làm thay đổi mức giảm trừ.
Trên đây là hướng dẫn đăng ký người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh năm 2026. Người nộp thuế cần nắm được đối tượng là người phụ thuộc, điều kiện và cách đăng ký để được giảm trừ đúng, đủ.
5. Lưu ý khi đăng ký người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh
Khi đăng ký người phụ thuộc, người nộp thuế cần lưu ý (Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP):
- Thời điểm tính giảm trừ: nếu chưa tính giảm trừ trong năm thì khi quyết toán được tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng.
- Tạm tính trong năm: khi đã đăng ký, người nộp thuế được tạm tính giảm trừ từ tháng đăng ký.
- Mã số thuế người phụ thuộc: là số định danh cá nhân của người đó và đồng thời là mã số thuế của chính họ khi phát sinh nghĩa vụ thuế.
- Hồ sơ quyết toán: từ 01/7/2026, Thông tư 89/2026/TT-BTC đã bỏ thành phần hồ sơ đăng ký người phụ thuộc khỏi hồ sơ quyết toán của cá nhân. Người phụ thuộc vẫn được kê tại phụ lục 02-1/BK-QTT-TNCN (cá nhân tự quyết toán) hoặc 05-3/BK-QTT-TNCN (tổ chức quyết toán thay).
- Thời hạn chung: đăng ký trước 31/12 của năm tính thuế áp dụng cho mọi nhóm người phụ thuộc.
6. Giải đáp một số câu hỏi về đăng ký người phụ thuộc
Đăng ký người phụ thuộc để làm gì?
Đăng ký người phụ thuộc là điều kiện để người nộp thuế được tính giảm trừ gia cảnh khi xác định thuế TNCN từ tiền lương, tiền công. Việc này giúp:
- Giảm số thuế TNCN phải nộp do thu nhập tính thuế được hạ xuống.
- Xác định đúng nghĩa vụ thuế, tránh nộp thừa hoặc nộp thiếu.
- Bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động có trách nhiệm nuôi dưỡng người thân.
Có thể đăng ký bao nhiêu người phụ thuộc trong năm?
Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần, vào một người nộp thuế. Nếu nhiều người cùng có chung người phụ thuộc, các bên tự thỏa thuận để một người đăng ký. Thay đổi thỏa thuận chỉ áp dụng từ kỳ tính thuế tiếp theo (Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP).
Pháp luật không giới hạn số lượng người phụ thuộc của một người nộp thuế. Chỉ cần người phụ thuộc đúng đối tượng và đủ điều kiện, người nộp thuế được giảm trừ cho tất cả những người đó.
Phải làm gì nếu có thay đổi về người phụ thuộc?
Khi có thay đổi (tăng, giảm) về người phụ thuộc, người nộp thuế khai thông tin thay đổi theo mẫu tại Thông tư 90/2026/TT-BTC. Hồ sơ nộp cho tổ chức trả thu nhập, hoặc cơ quan thuế nếu tự khai trực tiếp. Theo Thông tư 90/2026/TT-BTC, cá nhân ủy quyền báo tổ chức chi trả trong 10 ngày làm việc; tổ chức chi trả báo cơ quan thuế trong 10 ngày làm việc kể từ khi nhận ủy quyền.
Thông tin cá nhân (họ tên, số định danh, ngày sinh) đã đồng bộ từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thì không phải làm thủ tục thay đổi (điểm e khoản 3 Điều 6 Nghị định 252/2026/NĐ-CP).
Kết luận
Giảm trừ gia cảnh là chính sách giúp giảm số thuế TNCN của người có thu nhập từ tiền lương, tiền công, nhất là người có trách nhiệm nuôi dưỡng người thân. Từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ đã tăng lên 15,5 triệu và 6,2 triệu đồng/tháng, ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc tăng lên 03 triệu đồng/tháng. FTS hy vọng bài viết giúp kế toán thực hiện đăng ký người phụ thuộc chính xác và thuận lợi hơn.
Mọi thắc mắc xin liên hệ để được hỗ trợ kịp thời.
________________________________________
Địa chỉ: Tầng 1, Lilama 10 Tower, phố Tố Hữu, phường Đại Mỗ, Hà Nội
Email: info@fts.com.vn
Tel: 024 3748 0398 – Fax: 024 3748 0399
Website: fts.com.vn
LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/first-trust-solution/





